Khi trẻ bị tiêu chảy mẹ cần biết những điều để xử trí đúng cách

Tất cả những điều mẹ cần biết để xử trí khi trẻ bị tiêu chảy. Theo PGS.TS. Nguyễn Tiến Dũng, 2 nguyên tắc cơ bản điều trị khi trẻ bị tiêu chảy đó là đề phòng mất nước và cho ăn đủ. Bài viết được chia sẻ kiến thức chuyên môn bởi PGS.TS. Nguyễn Tiến Dũng – Nguyên trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Bạch Mai.

Như thế nào thì được gọi là trẻ bị tiêu chảy?

Tiêu chảy là đi ngoài phân lỏng bất thường từ 3 lần trở lên trong 24 giờ. Quan trọng là tính chất lỏng của phân, nếu chỉ đi ngoài nhiều lần mà phân bình thường thì không phải là tiêu chảy. Những trẻ bú mẹ hoàn toàn thường có phân mềm, vàng và sền sệt, không phải là tiêu chảy.

Đợt tiêu chảy là thời gian kể từ ngày đầu tiên bị tiêu chảy cho đến ngày mà sau đó hai ngày phân trẻ bình thường. Nếu sau hai ngày trẻ tiêu chảy lại là trẻ bắt đầu một đợt tiêu chảy mới.

Tiêu chảy cấp là thời gian mắc tiêu chảy dưới 14 ngày. Tiêu chảy kéo dài là thời gian mắc tiêu chảy kéo dài từ 14 ngày hoặc hơn.

Ở tuyến y tế cơ sở tiêu chảy có máu trong phân, có hoặc không có nhày được gọi là lỵ. Một trẻ có thể vừa bị tiêu chảy phân nước và vừa bị lỵ.

Phụ huynh không nên thờ ơ với con trẻ, bởi tiêu chảy là bệnh rất hay gặp ở trẻ em và là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong cho trẻ em.

Nguyên nhân gây tiêu chảy ở trẻ

Trẻ bị tiêu chảy có rất nhiều nguyên nhân khác nhau, song phần lớn là do trẻ nhiễm virus, nhiễm khuẩn, nhiễm ký sinh trùng, sử dụng thuốc kháng sinh (diệt cả loại vi khuẩn có lợi trong ruột), dị ứng thức ăn…

Do nhiễm khuẩn: thường lây nhiễm bởi thức ăn, nước uống, vật đựng thức ăn, tay bẩn.

– Nhiễm virus: Rotavirus: 40% các trường hợp.

– Nhiễm vi khuẩn: Coli gây bệnh, lỵ trực trùng (Shigella), tụ cầu, tả……

– Nhiễm ký sinh trùng, nấm candida, trùng roi, amíp, giun.

Các nguyên nhân khác:

– Do sai lầm về chế độ ăn

+ Trẻ ăn sữa công thức: Pha sữa không đúng công thức, không dung nạp đường lactose, mẫn cảm với chất đạm của sữa công thức…

+ Thành phần thức ăn không cân đối.

– Do sử dụng kháng sinh: sử dụng kháng sinh không đúng chỉ định, kéo dài ở trẻ có thể gây tiêu chảy. Một số thuốc kháng sinh như thuốc amoxicillin, penicillin, erythromycin, cephalosporin thường có tác dụng phụ gây tiêu chảy.

– Do mắc một số bệnh: sởi, viêm tai giữa, suy dinh dưỡng, thiếu men tiêu hoá, suy giảm miễn dịch mắc phải.

Trẻ tiêu chảy phần lớn là do trẻ nhiễm virus, nhiễm khuẩn. (Ảnh minh họa)

Nguy hiểm khi bé bị tiêu chảy

+ Gây mất nước và điện giải có thể dẫn đến tử vong

+ Thiếu dinh dưỡng: do ăn kiêng, trẻ chán ăn, các chất dinh dưỡng mất đi theo phân, số ít hấp thu được dùng để hồi phục vết thương.

Do vậy, 2 nguyên tắc cơ bản trong điều trị tiêu chảy là:

+ Đề phòng mất nước

+ Cho ăn đủ

Triệu chứng lâm sàng của bệnh

Những biểu hiện khác lạ làm trẻ dễ mắc phải bệnh tiêu chảy như:

Triệu chứng tiêu hóa

– Tiêu chảy: Phân lỏng nhiều nước, phân có thể có nhày, nếu bị lỵ phân có máu mũi.

– Nôn: Nếu do Rota virus hoặc tụ cầu thường nôn rất nhiều.

– Biếng ăn: Trẻ từ chối không muốn ăn các thức ăn thông thường.

Triệu chứng mất nước

– Toàn trạng: trẻ có thể tỉnh táo, nặng hơn trẻ vật vã kích thích hoặc li bì khó đánh thức.

+ Trẻ có dấu hiệu vật vã kích thích là trẻ thường xuyên quấy khóc kể cả khi được mẹ dỗ dành.

+ Trẻ li bì khó đánh thức là trẻ không thể thức dậy khi được lay gọi hay đánh thức.

– Mắt trũng: trẻ mất nước, mắt trẻ sẽ trũng hơn so với bình thường.

– Khát nước: với trẻ từ 2 tháng tuổi trở lên cần đánh giá xem trẻ uống nước bình thường, khát uống háo hức hay không uống được uống kém.

+ Trẻ uống háo hức khát là trẻ có biểu hiện với tay hay cúi người về phía cốc nước hoặc khóc khi không được cho uống nước.

+ Trẻ không thể uống được hoặc kém là trẻ không thể uống hoặc nuốt khi cho trẻ uống nước, những trẻ này thường trong tình trạng nặng, có biểu hiện mệt lả hoặc li bì khó đánh thức kèm theo.

– Nếp véo da: khi véo da bụng sẽ thấy nếp véo da bụng của trẻ có thể mất ngay, mất chậm hoặc mất rất chậm.

+ Nếp véo da bụng mất ngay là khi thả tay ra không nhìn thấy nếp da bụng của trẻ.

+ Nếp véo da bụng mất chậm là khi thả tay ra vẫn còn nhìn thấy nếp véo da bụng của trẻ và nếp véo da mất dưới 2 giây.

+ Nếp véo da mất rất chậm là khi thả tay ra vẫn còn nhìn thấy rõ nếp véo da bụng của trẻ và nếp véo da mất sau 2 giây.

Các triệu chứng khác: Trẻ bị tiêu chảy có thể có biểu hiện của các bệnh khác như: suy dinh dưỡng, sốt, ho, chảy nước tai…

Phòng bệnh cho trẻ

Bình quân mỗi trẻ em dưới ba tuổi mắc từ một đến ba đợt tiêu chảy trong một năm. Vậy, cách phòng ngừa và trị bệnh tiêu chảy ở trẻ em như thế nào?

Nuôi con bằng sữa mẹ là một giải pháp ngăn ngừa tốt. (Ảnh minh họa)

Nuôi con bằng sữa mẹ là một giải pháp ngăn ngừa tốt. (Ảnh minh họa)

Một vài giải pháp phòng ngừa cha mẹ có thể làm để ngăn ngừa bệnh đến với con mình.

– Cải thiện nuôi dưỡng: nuôi con bằng sữa mẹ, cho trẻ ăn bổ sung đúng đủ theo lứa tuổi.

– Sử dụng nước sạch.

– Rửa tay sạch trước khi chế biến thức ăn, trước khi cho trẻ ăn và sau khi đi tiêu.

– Xử dụng hố xí hợp vệ sinh, xử lý phân, nước thải và rác đảm bảo vệ sinh môi trường tránh dịch tiêu chảy.

– Thực hiện tiêm chủng đủ, đúng lịch, đặc biệt là tiêm phòng sởi, Rotavirus.

Các mẹ cần làm gì khi bé bị tiêu chảy?

Trên thực tế, nhiều bà mẹ khi thấy con bị tiêu chảy nhưng loay hoay không biết cần làm gì, chuyên gia chỉ rõ 3 việc bà mẹ nào có con bị tiêu chảy cũng cần phải thực hiện, đó là:

– Cho trẻ bú thường xuyên và mỗi bữa bú cho trẻ bú lâu hơn.

– Nếu trẻ được bú mẹ hoàn toàn cho trẻ uống thêm ORS hoặc nước đun sôi để nguội.

– Nếu trẻ không được bú mẹ hoàn toàn cho trẻ uống thêm các loại nước sau: Dung dịch ORS, nước canh, nước cháo, nước quả, nước đun sôi để nguội.

Trẻ bị tiêu chảy nên ăn gì và uống gì nhanh khỏi bệnh?

Trẻ bị tiêu chảy đường tiêu hóa sẽ nhạy cảm, yếu hơn. Do đó bố mẹ cần lưu ý, cẩn trọng trong chế độ dinh dưỡng cho bé, ăn gì, uống gì tốt và nên tránh thực phẩm nào để bé hết tiêu chảy, mau hồi lại sức.

Trẻ bị tiêu chảy nên cho ăn gì?

Với những bé bị đi ngoài nhiều lần, phân lỏng mẹ cần lưu ý trong chế độ ăn của bé. Kết hợp với việc điều trị cho bé, mẹ nên cho bé ăn các thực phẩm tốt cho đường ruột, trẻ bị tiêu chảy.

Gạo trắng

Gạo trắng là thực phẩm dễ tiêu hóa, nó đặc biệt tốt cho trẻ bị tiêu chảy. Gạo giúp làm sẽ, cứng phân hơn, giảm tình trạng phân lỏng, đi ngoài nhiều ở trẻ. Ngoài ra, gạo còn giúp kích thích sự phát triển của các vi khuẩn có lợi cho nhu động ruột.

Mẹ có thể nấu bột gạo cho bé ăn dặm hoặc cho bé ăn bánh làm từ bột gạo trắng khi con bị đi ngoài.

Cà rốt

Pectin trong cà rốt có tác dụng làm thư giãn các cơ co bóp đường ruột, các vi khuẩn lợi khuẩn phát triển tốt hơn và pectin có khả năng thấm hút chất nhầy, cặn bã, tiêu diệt những vi khuẩn gây hại trong đường ruột, giảm tiêu chảy ở trẻ.

Ngoài ra, cà rốt chứa nhiều vitamin, kali giúp bù đắp chất điện giải, giúp trẻ hồi phục sức khỏe nhanh hơn.

Sữa chua

Sữa chua là thực phẩm chữa tiêu chảy ở trẻ em hiệu quả, tốt cho đường ruột. Các lợi khuẩn probiotic có trong sữa chua giúp bao tử dễ chịu hơn, tiêu diệt những vi khuẩn gây hại cho đường ruột.

Mẹ có thể cho bé ăn sữa chua trực tiếp hoặc ăn kèm với trái cây. Tuy nhiên, với trẻ bị tiêu chảy cấp nặng mẹ nên hạn chế cho bé ăn sữa chua.

Bánh mì nướng

Tinh bột có trong bánh mì giúp làm chậm quá trình tiêu hóa của dạ dày, giảm tình trạng phân lỏng, bé đi ngoài nhiều lần. Ngoài ra hàm lượng carbohydrat trong bánh mì cao giúp bổ sung các năng lượng cần thiết cho cơ thể.

Táo

Chất xơ hòa tan pectin trong táo rất dễ tiêu hóa, giảm bớt các triệu chứng tiêu chảy ở trẻ. Ngoài ra, táo chứa lượng đường tự nhiên, nước tốt giúp bổ sung, bù đắp lượng đường, nước cơ thể thiếu hụt do tiêu chảy.

Chuối

Lượng kali trong chuối lớn, giúp bù chất điện giải cơ thể đang thiếu. Chuối có đặc tính mềm, dễ tiêu hóa nên có khả năng làm dịu bao tử ngay, hạn chế tình trạng sôi bụng, khó chịu bụng, đi ngoài nhiều.

Quả ổi

Với những trẻ trên 1 tuổi, mẹ có thể cho bé ăn ổi để chữa tiêu chảy. Hàm lượng tanin trong ổi cao giúp giảm phân lỏng, tiêu chảy ở bé. Ổi xanh có tác dụng giải các chất độc gây tiêu chảy.

Hồng xiêm

Hồng xiêm xanh chứa nhiều tanin – chất chữa bệnh tiêu chảy rất hiệu quả. Hồng xiêm làm giảm nhanh tình trạng trẻ bị tiêu chảy cấp phân lỏng, đi nhiều lần, giúp phân se, cứng hơn. Tuy nhiên hồng xiêm xanh rất chát, khó ăn.

Mẹ có thể cho bé ăn kèm với các loại đồ ăn khác để bé dễ ăn hơn hoặc sắc với nước cho bé uống.

Việt quất

Các chất anthocyanin trong việt quất có tác dụng chống oxy hóa, loại bỏ các vi khuẩn có hại đang hoạt động trong bao tử. Loại quả này có tác dụng làm se, giảm tình trạng viêm bao tử và kết dính các tế bào trong thành ruột, hạn chế sự bài tiết các chất lỏng và chất nhầy trong ruột. Lượng chất xơ hòa tan trong việt quất giúp quá trình tiêu hóa trở nên dễ dàng hơn.

Mẹ có thể cho bé ăn việt quất trực tiếp, hoặc làm sinh tố, ăn kèm với sữa chua đều được.

Cháo/súp

Trẻ bị tiêu chảy nên ăn cháo gì tốt, giảm tình trạng đi ngoài nhiều thì mẹ có thể cho bé ăn các loại cháo/ súp thịt gà, thịt heo, cháo thịt hầm xương… Các món ăn mềm, lỏng này dễ bé dễ ăn, dễ tiêu hóa, tốt cho đường ruột hơn.

Trẻ bị tiêu chảy uống gì?

Cho trẻ uống nước/ bú sữa mẹ

Trẻ bị tiêu chảy bị mất nước nhiều, khiến bé luôn mệt mỏi, uể oải… Thời điểm này mẹ nên bổ sung nước cho bé đầy đủ cho bé.

Với trẻ sơ sinh bú hoàn toàn bằng sữa mẹ, mẹ nên cho bé bú nhiều hơn, chia nhỏ thành nhiều cữ bú.

Với trẻ đã ăn dặm, trên 6 tháng tuổi mẹ cho con uống Oresol hoặc pha nước bột gạo rang, nước cam pha chút muối đường cho bé uống.

Nếu trẻ bị tiêu chảy và nôn trớ mẹ nên cho bé uống các dung dịch từng chút một và tăng dần liều lượng và số lần lên, không cho trẻ uống hết nước một lúc.

Nước gừng

Gừng có tác dụng kích thích nhu động ruột và giúp thức ăn được tiêu hóa dễ hơn, không gây co thắt quá mức, chống đầy hơi, buồn nôn, tiêu chảy ở trẻ.

Mẹ có thể pha nước gừng tươi cho trẻ uống sau khi ăn. Nước gừng mẹ chỉ nên dùng cho bé trên 6 tháng tuổi thôi nhé.

Nước chanh

Chanh chứa nhiều vitamin C và axit citric có tác dụng kháng khuẩn cao. Vitamin C có trong chanh giúp tăng cường hệ miễn dịch cho bé.

Trẻ bị tiêu chảy cấp uống nước chanh không đường sẽ giúp đẩy lùi, tiêu diệt được các vi khuẩn, virus, ký sinh trùng ra ngoài. Nước chanh cũng giúp bù chất điện giải, nước, năng lượng cho cơ thể.

Mẹ có thể cho một chút muối hạt vào nước chanh để bé dễ uống hơn, hết tiêu chảy, đầy bụng.

Nước gạo rang

Sử dụng nước gạo rang trị tiêu chảy cho trẻ là cách đơn giản, hiệu quả nhất. Gạo rang có tác dụng làm sạch vi khuẩn có hại ở đường ruột, làm se cứng phân, giảm tình trạng đi ngoài nhiều phân lỏng ở trẻ.

Ngoài ra, nước gạo rang giúp bù chất điện giải, bổ sung dinh dưỡng, khoáng chất cho cơ thể, giải độc.

Lưu ý: Mẹ nên dùng nấu nước gạo rang bằng gạo trắng không nên sử dụng gạo lứt nấu.

Nước cháo muối

Trẻ bị tiêu chảy cấp mẹ hạn chế cho bé ăn các thực phẩm, đồ uống chứa nhiều đường. Tốt nhất, mẹ nên cho bé uống nước cháo loãng thêm một chút muối. Loại nước này giúp cung cấp chất điện giải, khoáng chất, dưỡng chất cho bé. giúp tăng cường sức đề kháng, bé mau hồi phục sức khỏe hơn.

Những thực phẩm trẻ bị tiêu chảy nên tránh

Khi bé bị tiêu chảy mẹ nên tránh cho bé ăn, uống những thực phẩm cấm kỵ, khắc tinh khiến bệnh trẻ bị tiêu chảy kéo dài, khó điều trị.

Bí đỏ

Bí đỏ là thực phẩm khắc tinh của bệnh tiêu chảy, khiến tình trạng đi ngoài nhiều hơn, phân lỏng, trẻ mệt mỏi, buồn nôn và ói kéo dài.

Do đó, trẻ bị tiêu chảy có nên ăn bí đỏ không thì các mẹ nên tránh thực phẩm này ra để con nhanh khỏi bệnh.

Sữa công thức, sữa bò

2 loại sữa này rất dễ gây tiêu chảy cho trẻ nhỏ. Lượng đường trong sữa công thức khiến tình trạng tiêu chảy của bé nặng hơn, và các protein trong sữa khiến bé khó tiêu, đầy bụng, khó chịu.

Trẻ bị tiêu chảy nên uống sữa gì tốt, không gây bệnh nặng mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ để con uống sữa tốt, phù hợp nhất với tình trạng bệnh.

Nước ép trái cây

Lượng đường trong các loại trái cây có thể khiến bụng bé khó chịu, tình trạng đi ngoài nặng hơn. Mẹ nên tránh sử dụng các loại nước ép như: Đào, lê, dưa hấu, bưởi…

Hải sản

Các loại hải sản như tôm, cua, cá… có chứa các protein gây kích ứng, dị ứng và gây đau bụng, nôn trớ cho trẻ. Hơn nữa, hải sản có các lớp nhầy ở mặt, có mùi tanh dễ hấp dẫn, tạo điều kiện tốt để các vi khuẩn đường ruột shigella, salmonella xuất hiện gây tiêu chảy, tiêu chảy cấp ở trẻ.

Thực phẩm giàu chất xơ

Những thực phẩm giàu tinh chất xơ như: Gạo lứt, ngô, các loại đậu nguyên hạt, bí đỏ, rau sống… sẽ khiến bé khó tiêu hóa, đầy bụng và làm bé đi ngoài nhiều hơn.

Nước ngọt có ga

Các loại nước ngọt có ga là đồ uống mẹ tuyệt đối không nên cho trẻ uống khi bé bị tiêu chảy. Loại nước này chứa lượng lớn khiến trẻ bị tiêu chảy kéo dài, nặng hơn, khó điều trị.

Những lưu ý trong chế độ dinh dưỡng cho trẻ bị tiêu chảy

Trẻ bị tiêu chảy mẹ nên lưu ý trong chế độ dinh dưỡng để đảm bảo con hết tiêu chảy, hồi phục sức khỏe nhanh.

– Vệ sinh sạch sẽ tay trước khi chế biến thực phẩm, đồ ăn cho con.

– Các thực phẩm phải nấu chín, mềm, nhừ giúp trẻ dễ ăn, dễ tiêu hóa.

– Ngâm các loại trái cây, rau củ với nước muối trước khi chế biến.

– Sắp xếp giờ ăn hợp lý cho bé, không ép bé ăn no, ăn nhiều.

– Khi tình trạng tiêu chảy bé thuyên giảm, mẹ chuyển dần từ thức ăn lỏng sang thức ăn đặc như các loại ngũ cốc, khoai lang nghiền…

– Mẹ tránh cho bé ăn những thực phẩm khó hấp thụ, gây đầy bụng, nhiều chất xơ như: Phô mai, thịt mỡ, trứng, sữa, các loại rau nhiều chất xơ…

Trẻ bị tiêu chảy uống thuốc gì bé hết tiêu chảy nhanh mẹ nên căn cứ vào tình trạng bệnh của con có sốt, sốt cao hay không? Tốt nhất, mẹ nên tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi sử dụng thuốc chữa tiêu chảy cho con. Để chăm con tốt nhất, mẹ nên lưu ý về chế độ dinh dưỡng cho trẻ ăn gì và không nên ăn gì để con tự hết tiêu chảy, khỏe mạnh.

Có thể bạn quan tâm

⇒ Xem tử vi 12 con giáp

⇒ Cách chữa bệnh xương khớp

⇒ Top 1101 cây thuốc quý Việt Nam trong Đông Y thường dùng!

⇒ Mách bạn cách chữa viêm đại tràng tại nhà hiệu quả bất ngờ

⇒ Cây lược vàng chữa viêm đại tràng có hiệu quả?

⇒ Tử vi hàng ngày – Xem tử vi vui 12 con giáp hàng ngày

⇒ Phương pháp chăm sóc mẹ sau sinh chuẩn khoa học

⇒ Cây thuốc nam sổ tay tra cứu dược liệu đáng quý mà loài cây này mang lại

⇒ Bài thuốc chữa viêm đại tràng co thắt từ cây nhà lá vườn hiệu quả cao

⇒ Các bí quyết chăm sóc sức khỏe, bí quyết làm đẹp

⇒ Đặt tên cho con trai – Những tên đẹp mang lại may mắn, tài lộc

BÀI VIẾT MỚI NHẤT